Mala zarar verme suçu, Türk Ceza Kanunu’nda mülkiyet hakkını koruma amacıyla düzenlenen önemli suç tiplerinden biridir. Bu suç, bir kimsenin başkasına ait taşınır veya taşınmaz mala kasten zarar vermesi, onu tahrip etmesi, kullanılmaz hâle getirmesi, kirletmesi veya değerini düşürmesi durumunda oluşur.
Türk Ceza Kanunu’nun 151. maddesi, bu fiilleri “mülkiyet hakkına yönelik ihlaller” kapsamında değerlendirir.
Mala zarar verme suçu, bireyin mülkiyet hakkına yönelik haksız saldırıları önlemeyi ve toplumda mal güvenliğini teminat altına almayı amaçlar.
Mala Zarar Verme Suçu Nedir?
TCK’nın 151. maddesi uyarınca mala zarar verme suçu, “başkasının taşınır veya taşınmaz malını kısmen veya tamamen yıkan, tahrip eden, bozan, kullanılmaz hâle getiren veya kirleten kişi” tarafından işlenir. Bu suçun oluşabilmesi için malın başkasına ait olması ve failin kastla hareket etmesi gerekir. Örneğin, bir kişinin komşusunun arabasının camını kırması veya başkasının bahçesindeki ağaçları kesmesi, mala zarar verme suçunu oluşturur.
Bu fiiller sonucunda malın ekonomik değeri azalmış, kullanılabilirliği bozulmuş veya tamamen yok olmuş olabilir.
Suçun Unsurları
TCK 151’e göre mala zarar verme suçunun oluşması için belirli unsurların bir araya gelmesi gerekir. Bu unsurlar şu şekilde sıralanabilir:
- Suçun Konusu:
Suçun konusu, başkasına ait taşınır veya taşınmaz maldır. Kişinin kendi malına zarar vermesi mala zarar verme suçunu oluşturmaz. Örneğin, Kendi arabasının camını kıran kişi bu suçtan sorumlu tutulamaz - Fiil Unsuru:
Failin eylemi, malın tahrip edilmesi, bozulması, kullanılmaz hâle gelmesi veya değerinin düşürülmesi şeklinde olmalıdır. - Manevi Unsur:
Failin kasten hareket etmesi gerekir.
Dikkatsizlik veya tedbirsizlik sonucu oluşan zararlar bu suç kapsamına girmez. - Netice Unsuru:
Failin eylemi sonucunda malın zarar görmesi veya değerinin azalması gerekir. - Hukuka Aykırılık:
Mala zarar verme fiilinin, mal sahibinin rızası dışında gerçekleştirilmiş olması gerekir.
Mala Zarar Verme Suçunun Cezası
- Basit Hâl (TCK m.151)
Türk Ceza Kanunu madde 151’e göre:
“Başkasının taşınır veya taşınmaz malını kısmen veya tamamen yıkan, tahrip eden, bozan, kullanılmaz hâle getiren veya kirleten kişi, mağdurun şikâyeti üzerine, dört aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır.”
Ancak uygulamada, mahkeme takdir yetkisini kullanarak zararın niteliğine göre hapis veya adli para cezası verebilir. Örneğin, bir kişinin başkasına ait arabayı çizmesi veya evin duvarını boyayla kirletmesi, basit mala zarar verme suçunu oluşturur. Bu durumda genellikle adli para cezası uygulanır.
- Nitelikli Hâller (TCK m.152)
Mala zarar verme suçunun nitelikli halleri TCK’nın 152. maddesinde düzenlenmiştir. Bu madde, kamu yararına veya toplumsal düzene daha fazla zarar veren fiiller için ağır cezalar öngörür.
Nitelikli hallerde ceza 2 yıldan 7 yıla kadar hapis cezasıdır.
Nitelikli Haller Şunlardır:
- Kamu Kurumlarına Ait Mal Varlığına Zarar Verme (TCK 152/1-a):
Kamu kurum ve kuruluşlarına ait veya kamu hizmetine tahsis edilmiş mallara zarar verilmesi. Örneğin, belediye otobüsünün camını kırmak. - Felaket Zamanında Mala Zarar Verme (TCK 152/1-b):
Yangın, deprem veya sel gibi afet durumlarında tahliyeyi zorlaştıracak biçimde mala zarar verilmesi. - İbadethanelere ve Toplu Taşıma Araçlarına Zarar Verme (TCK 152/2):
Dini mekânlara, mezarlıklara veya toplu taşıma araçlarına zarar verilmesi. Örneğin, camiyi tahrip etmek veya mezar taşlarını kırmak. - Örgüt Faaliyeti Kapsamında Mala Zarar Verme
Mala zarar verme fiilinin suç örgütü faaliyetleri kapsamında işlenmesi.
Kamu Malına Zarar Verme Suçu (TCK 152/1-a)
Kamu malına zarar verme, mala zarar verme suçunun en ağır nitelikli hali olarak kabul edilir. Bu suçta, fail kamu hizmetine tahsis edilmiş veya kamuya ait mallara zarar verir. Bu tür fiiller kamu hizmetinin yürütülmesini engelleyebileceği için cezalar ağırlaştırılmıştır. Cezası, 2 yıldan 7 yıla kadar hapis cezasıdır.
Şikâyet, Zamanaşımı ve Uzlaştırma
- Şikâyet:
Basit mala zarar verme suçu şikâyete bağlıdır. Mağdurun, fiilin öğrenilmesinden itibaren 6 ay içinde şikâyette bulunması gerekir. Nitelikli hallerde ise şikâyet aranmaz ve savcılık re’sen soruşturma yapar. - Zamanaşımı:
Basit hallerde dava zamanaşımı 8 yıl, nitelikli hallerde 8 ila 15 yıl arasında değişir. - Uzlaştırma:
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 253. maddesi gereğince mala zarar verme suçu uzlaşmaya tabidir. Failin mağdurun zararını tazmin etmesi veya uzlaşma teklifini kabul etmesi hâlinde ceza davası düşer.
Hırsızlıkla Birlikte İşlenen Mala Zarar Verme Suçu
Mala zarar verme suçu, kimi durumlarda hırsızlık suçu ile birlikte işlenebilir. Örneğin, hırsızın eve girmek için pencereyi kırması veya kapıyı zorlaması hâlinde hem TCK m.141 (hırsızlık) hem de TCK m.151 (mala zarar verme) hükümleri uygulanır. Mahkeme, failin kastını ve zararın niteliğini dikkate alarak iki ayrı suçtan hüküm kurabilir veya cezalarda içtima hükümlerini uygulayabilir.
Cezada İndirim, Erteleme ve HAGB Uygulaması
- Cezada İndirim (TCK m.61–62):
Failin iyi hali, zararı tazmin etmesi veya etkin pişmanlık göstermesi hâlinde cezada indirim yapılabilir. - Cezanın Ertelenmesi (TCK m.51):
Mahkeme, iki yıl veya daha az süreli hapis cezalarını erteleyebilir. Fail belirli bir süre suç işlemezse ceza ortadan kalkar. - Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB – CMK m.231):
Failin 2 yıl veya daha az hapis cezası alması durumunda mahkeme HAGB kararı verebilir.
Fail, 5 yıl denetim süresince yeni bir suç işlemezse dava düşer.
Sonuç olarak, mala zarar verme suçu, mülkiyet hakkını koruma amacına hizmet eden önemli bir suç tipidir. Basit hali şikâyete tabi olup adli para cezası veya hapis cezası öngörülürken; nitelikli haller kamu düzenine karşı işlenmiş sayıldığından daha ağır cezalarla yaptırıma tabidir. Suçun doğru şekilde değerlendirilmesi, failin kastının ve zararın niteliğinin belirlenmesi açısından hukuki destek alınması önem arz eder.
Kaynakça: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5237&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
